Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

20 stycznia 2022

NR 53 (Styczeń 2022)

Jak skutecznie prowadzić pracę w grupie? Przykładowe formy pracy

0 538

Uczniowie, którzy obecnie uczęszczają do szkoły, będą musieli w swoim życiu zawodowym wykazać się umiejętnościami, takimi jak kreatywność w rozwiązywaniu problemów, aktywne uczenie się czy umiejętność współpracy. Dlatego w szkole powinniśmy aranżować sytuacje edukacyjne sprzyjające kształtowaniu powyższych umiejętności. Praca zespołowa może wydatnie wpłynąć na podniesienie samooceny uczniów oraz poziom ich wiedzy i umiejętności. Jak w przemyślany sposób organizować pracę zespołową i przygotować uczniów do takiej formy pracy?

Bardzo często w pracy spotykałam się z sytuacją, gdy nauczyciel bez wcześniejszego wprowadzenia dzielił klasę na przypadkowe grupy i następnie każdej z nich przydzielał zadania. Pozytywny efekt takiej lekcji jest wówczas jak rzut monetą. Część uczniów będzie zadowolona, a część określi lekcję jako nudną. Również nauczyciele nie zawsze rozumieją, dlaczego w jednej klasie takie zajęcia wypadły rewelacyjnie, a w innej tylko poprawnie. 

POLECAMY

Jakie problemy pojawiają się przy wprowadzaniu pracy zespołowej?

Problemy pojawiają się już na etapie podziału na grupy. Uczniowie chcą pracować z konkretną koleżanką lub kolegą. Czasami nie chcą w grupie osoby, o której wiedzą, że nie będzie pracowała efektywnie, a na koniec dostanie taką samą ocenę jak reszta grupy. Są również osoby, które z różnych powodów wolą pracować samodzielnie i czasami rzeczywiście efekty ich pracy w pojedynkę bywają lepsze niż pracy zespołowej. 
Kiedy już mamy klasę podzieloną na grupy, kolejnym niebezpieczeństwem jest to, że grupy będą bardzo różniły się od siebie poziomem. Jeśli w jednej grupie będą dobrzy uczniowie, a w innej uczniowie o mniejszych możliwościach, może się okazać, że jedna grupa skończy pracę przed czasem, podczas gdy inna nie wykona nawet 1/3 zaplanowanej pracy. Innym problemem jest wykorzystywanie lepszych uczniów przez resztę grupy lub – przeciwnie – osoby, które nie uczestniczą czynnie w pracach zespołu.
W prezentację efektów pracy często zaangażowana jest tylko jedna osoba. Reszta stanowi tło, aby pokazać, że również są w tej grupie.
Już patrząc na te kilka opisanych sytuacji, można zauważyć, że lekcja uda się w klasie, gdzie uczniowie są w miarę zgrani, dobrze się ze sobą czują i reprezentują podobny poziom wiedzy i umiejętności. Co zatem zrobić, aby zwiększyć szanse na to, że lekcja będzie udana, a my i nasi uczniowie zrealizujemy postawione cele dydaktyczne?

Jak nauczyć uczniów pracy w grupie? 

Aby proces pracy zespołowej przebiegał sprawnie i efektywnie, uczniowie muszą dokładnie wiedzieć, jakie są ich role w grupie oraz jakie cele są przed nimi i grupą stawiane. Muszą mieć świadomość tego, że pozytywny efekt mogą osiągnąć pracując razem, ale ocenę każdy dostanie indywidualnie. Jeśli więc ktoś nie będzie się angażował w pracę, nie otrzyma pozytywnej oceny, nawet jeśli grupa jako całość zrealizuje swoje zadanie. W takiej sytuacji uczniowie łatwiej akceptują fakt, że nie zawsze współpracują z ulubioną koleżanką czy kolegą. Czują się pewniej, jeśli wiedzą, że indywidualny wysiłek włożony w rozwiązanie zadania grupowego będzie doceniony w momencie wystawiania oceny. 
Jest wiele form pracy zespołowej. Jeśli chcemy którąś z nich zastosować na lekcji, upewnijmy się, że uczniowie wiedzą, jak ona przebiega i mają świadomość, czego się od nich oczekuje. Oto kilka propozycji, które można wykorzystać na matematyce na różnych etapach kształcenia. Jedne są proste i nie wymagają wielkich przygotowań, inne zmuszają nauczyciela do tego, by poświęcił czas na ich przygotowanie, a później na przykład na konsultacje. Bez względu na wszystko inne warto pokazać uczniom, że współpraca daje efekty. Przekonać, że czasami sukces grupy wiąże się z rezygnacją z sukcesu jednostki. Warto również porozmawiać o sytuacjach trudnych podczas pracy grupy i sposobach ich rozwiązywania.

Przykładowe formy pracy „Układanie kwadratów”

Ciekawym wprowadzeniem do prac zespołowych jest „Układanie kwadratów”. Metoda pozwala zarówno uczniom, jak i nauczycielowi zobaczyć, jak w danej klasie uczniowie podchodzą do wspólnej pracy. 

  1. Przed lekcją przygotuj materiały dla grup zgodnie z tym, co widzisz na rysunku z podziałem kopert. Odpowiednie części włóż do pięciu małych kopert, każda koperta powinna być oznaczona dużą literą A, B, C, D, E. Następnie włóż je do jednej dużej koperty.
  2. Przygotuj miejsce pracy dla pięcioosobowych grup. Połóż tam dużą kopertę oraz instrukcje dla obserwatora.
  3. Podziel klasę na 6-osobowe zespoły. Pięć osób będzie układało, a jedna wcieli się w rolę obserwatora. Jeśli liczba osób w klasie nie będzie wielokrotnością 6, pracę zespołu możesz obserwować Ty lub na przykład dwoje uczniów. Rolą obserwatora jest pilnowanie, aby grupy pracowały zgodnie z zasadami tego ćwiczenia, oraz notowanie reakcji i wypowiedzi uczestników.
  4. Głośno przeczytaj instrukcję. Jeśli uczniowie mają wątpliwości lub czegoś nie rozumieją, teraz jest czas na pytania.
  5. Jedna osoba z każdego zespołu otwiera dużą kopertę i podaje kolegom po jednej małej kopercie.
  6. Grupy rozpoczynają pracę na hasło START. Czas na realizację zadania to około 25 minut. 
  7. Po zakończeniu zadania daj grupom chwilę na dyskusję na temat pracy.
  8. Na koniec podsumujcie obserwacje. Sformułujcie wnioski: jakie role przyjmowały osoby w grupie, jak współpracowały (lub nie), czy występowały sytuacje trudne, a jeśli tak, to jak je rozwiązano.
  9. Jako podsumowanie zajęć warto stworzyć własny kodeks dobrej współpracy w zespole. Będzie go można wykorzystać podczas późniejszych zajęć.

Instrukcja dla grupy
W dużej kopercie, która leży na stole, znajdziecie pięć małych kopert. Każda z nich zawiera różne figury geometryczne, które pozwolą na utworzenie kwadratów. Zadaniem grupy jest ułożenie 5 kwadratów jednakowej wielkości. 
Zadanie będzie uznane za zakończone, gdy każdy członek zespołu będzie miał przed sobą ułożony kwadrat i wszystkie kwadraty będą miały jednakową wielkość.
Podczas wykonywania zadania obowiązują następujące zasady:

  • Nie wolno rozmawiać! 
  • Nie wolno prosić drugiej osoby o jakąś część lub w jakikolwiek inny sposób zgłaszać, że potrzebny jest jakiś element, który posiada inna osoba.
  • Każdy może, jeśli tylko chce, odłożyć swoją część na środek stołu, nie wolno jednak zabierać części z układanek leżących przed innymi uczniami.
  • Nie wolno układać kwadratów na środku stołu.
     


Zaproponowana forma pracy w grupie pozwala zaangażować się każdemu uczniowi, ponieważ wszyscy uczestniczą w rozwiązaniu zadania. Podczas wykonywania tego ćwiczenia ujawniają się różne zachowania, takie jak rywalizacja między grupami, niechęć do współpracy w zespole czy łamanie ustalonych zasad. Wszystkie powinniście na koniec zajęć przedyskutować, odnosząc się do konkretnych doświadczeń uczestników, a na koniec spisać Wasz własny kodeks dobrej współpracy w zespole. Jest to bardzo dobry wstęp do kolejnych lekcji, podczas których uczniowie będą pracowali w grupach. 

„Odpytywanie w parach”

To metoda pozwalająca na szybkie sprawdzenie swojej wiedzy przez uczniów. Wiem, że pary to bardzo małe grupy. Warto jednak z nich korzystać, ponieważ dzieciom łatwiej przełamać lody w relacji z jedną osobą, a ponadto metoda ta wdraża w pracę grupową. Uczy odpowiedzialności za proces nauki nie tylko swój, ale również drugiej osoby.
Jeśli chcemy, aby nasi uczniowie sprawdzili się nie tylko w odpowiedziach na pytania, to jest to dobry pomysł. Metoda polega na tym, że dwie osoby nawzajem zadają sobie pytania i weryfikują odpowiedzi kolegi. Nie od dzisiaj wiadomo, że umiejętność zadania dobrego pytania nie jest sprawą prostą. Jeśli pracujemy z zespołem, który chętnie pracuje w grupie, możemy podzielić klasę na grupy kilkuosobowe. Wówczas jedna osoba jest odpytywana przez pozostałych członków grupy. Każdy zadaje jedno pytanie i sprawdza poprawność odpowiedzi. Praca w zespole kończy się, gdy każdy z członków grupy został przepytany przez pozostałych kolegów.

„Quizy i teleturnieje”

To dobry sposób na powtórzenie wiadomości na przykład przed sprawdzianem. Pracując tą metodą, mamy kilka możliwości. Korzystamy ze schematu jednego ze znanych programów telewizyjnych („Wielka Gra”, „Jeden z Dziesięciu”, „Koło Fortuny” itp.) lub ustalamy własne zasady. Grę możemy oprzeć np. na ulubionej grze planszowej czy karcianej. Kolejna decyzja, którą musimy podjąć, dotyczy tego, kto układa pytania. Może to zrobić nauczyciel – wówczas uczniowie tylko odpowiadają na pytania. Inna możliwość jest taka, że to uczniowie tworzą bank pytań, które zostaną wykorzystane w grze lub quizie.

„Ekspert”

To sposób wdrożenia uczniów do brania odpowiedzialności za efekt pracy grupy. Dzielimy klasę na zespoły 5-osobowe. Jeden uczeń wcieli się w rolę eksperta – nauczyciela, a pozostali będą jego uczniami. Rozdajemy każdej grupie kartki z zadaniem do rozwiązania. Podczas gdy cztery osoby z zespołu zapoznają się ze stawianym przed nimi zadaniem, piąty uczeń (ekspert) podchodzi do stanowiska, na którym nauczyciel przedstawia nowe treści pozwalające na poprawne wykonanie zadania. Grupa ekspertów dowiaduje się, co i jak trzeba zrobić. Teraz można zadawać pytania i wyjaśniać nieścisłości. Następnie eksperci wracają do swoich grup. Tu przekazują kolegom to, czego dowiedzieli się od nauczyciela, i zespoły starają się rozwiązać zadanie. Metoda pozwala uczniom wcielić się w rolę nauczyciela. Nieraz muszą odpowiadać na pytania swoich kolegów, które dotyczą dopiero co poznanego tematu. Podczas pracy tą metodą naszą rolą jest pilnowanie, aby grupa pracowała razem i nie próbowała wykorzystać swojego „nauczyciela” do rozwiązania zadania w pojedynkę. Temat wprowadzony tą metodą powinien być raczej krótki, na przykład konstrukcja prostej prostopadłej czy zamiana ułamka okresowego na ułamek zwykły.

„Sesja plakatowa”

Jest to praca w grupach pozwalająca na twórczą ekspresję. Metoda jest możliwa do wykorzystania na każdym poziomie edukacji, ale najczęściej sięgają po nią nauczyciele w młodszych klasach. Może wynika to z faktu, że rzadko pokazujemy na początek, jak powinien wyglądać dobry plakat, na jakie elementy zwrócić uwagę, by spełniał swoją funkcję. Przecież nie zależy nam jedynie na tym, by ładnie wyglądał powieszony na ścianie w sali, ale również na tym, by uczniowie zapamiętali określone treści.
Aby zrobić ciekawą sesję plakatową, prosimy uczniów o przygotowanie wcześniej potrzebnych informacji i materiałów. Poza odpowiednio dużym papierem (świetnie sprawdzają się stare kalendarze ścienne lub inne plakaty, które z tyłu mają gładkie tło), markerami, nożyczkami i klejem może być konieczność wydrukowania np. rysunków czy wykresów. 
Przypominamy, że dobry plakat to:

  • dobry pomysł,
  • ciekawe hasło,
  • fajna forma,
  • czasami denerwuje, ale zmusza do myślenia,
  • nie jest ogłoszeniem,
  • przemawia do konkretnego odbiorcy.

Ponadto musi być czytelny i zrozumiały. Nawet osoby niezainteresowane tematem muszą zrozumieć, o co chodzi. I najważniejsze – autorzy powinni odpowiedzieć na pytanie: czy zawiesiłbym ten plakat u siebie w pokoju?
Metoda sesji plakatowej sprawdza się, gdy chcemy powtórzyć czy usystematyzować wiedzę z konkretnego tematu, na przykład o funkcjach czy ciągach liczbowych. Można ją zastosować, aby utrwalić schemat rozwiązywania zadania, na przykład maturalnego. Co roku na egzaminie powtarzają się pewne typy zadań (nierówność kwadratowa, udowodnij, że…, pewna zależność jest prawdziwa itp.). Może warto zrobić plakat ze schematami rozwiązań „pewniaków” maturalnych.
Sesja nie kończy się na zrobieniu plakatu i zaprezentowaniu go pozostałym. Plakaty powinny być widoczne w sali i wykorzystywane na kolejnych lekcjach. Tak, by uczniowie widzieli sens w ich robieniu oraz zauważyli praktyczny aspekt swojej pracy. Nie od dzisiaj wiadomo, że obraz jest lepiej zapamiętywany niż tekst, więc jest duża szansa na to, iż uczniowie zapamiętają informacje z plakatu na dłużej.

„Praca w grupach zadaniowych”

To najczęstsza forma pracy zespołowej. Dzielimy klasę na grupy i każda z nich wykonuje to...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Matematyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, testów i zadań
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy