Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

12 września 2019

NR 40 (Wrzesień 2019)

Różne oblicza pracy w grupie na lekcjach matematyki w szkole podstawowej

0 59

W jednej z amerykańskich książek propagujących stosowanie metod aktywizujących na lekcji wyczytałam zdanie, którego treść dla mnie, jako nauczyciela matematyki, jest bardzo ważna. Oto ono: „Nauka (matematyki) i odczuwanie przyjemności nie muszą się wzajemnie wykluczać”. Aby udowodnić postawioną przez siebie tezę, autor zachęcał czytelników do cofnięcia się w czasie i przypomnienia sobie, jakie najmilsze wspomnienia mają z okresu szkolnego. Wysuwał wniosek, że musiały to być aktywności wykonywane wspólnie z rówieśnikami w grupie.

Praca w grupach nie tylko przyczynia się do doskonalenia umiejętności matematycznych uczniów, ale także kształci ich umiejętności społeczne. Bardzo mocno funkcjonuje tutaj uczenie rówieśnicze. Prawidłowo funkcjonująca grupa to środowisko akceptacji i wzajemnego wsparcia, to miejsce, gdzie łatwiej znosi się pomyłki, a nawet porażki. To okazja do nauki tolerancji i otwartości na różnorodność charakterów czy sposobu pracy poszczególnych członków grupy.
Praca w grupach to przede wszystkim ogromne wyzwanie dla nauczyciela. Jego rola bardzo się tutaj zmienia. Musi on przede wszystkim włożyć znacznie więcej wysiłku w przygotowanie materiałów do pracy w grupie niż wkładałby w zwyczajną lekcję z elementami wykładu i ćwiczeń. Do przemyślenia są nie tylko zadania, które będą wykonywać grupy, ale również sposób przydziału uczniów do poszczególnych zespołów i zasady oceniania. Nauczyciel musi ponadto pogodzić się z faktem, że nie będzie kontrolował przebiegu tej lekcji tak, jak robi to na co dzień.
Z własnej praktyki nauczycielskiej wiem, że praca w grupach na lekcji jest naprawdę trudna. Oto kilka aspektów, które należy dokładnie przemyśleć przed przystąpieniem do pracy tą metodą:

  1. Liczebność grup – moi uczniowie najczęściej pracują w najmniejszych grupach, tj. w parach lub w trójkach. Jeżeli planuję podział na liczniejsze grupy, wówczas każdy jej członek otrzymuje zadanie i pracuje indywidulanie pod kontrolą innych członków zespołu.
  2. Podział na grupy – mamy tutaj trzy możliwości. Po pierwsze, możemy zastosować przydział losowy, np. za pomocą aplikacji komórkowej Team Maker. W razie niezadowolenia uczniów obarczamy odpowiedzialnością maszynę. Po drugie, możemy pozwolić uczniom dobrać się w pary, ale wtedy uczniowie wybierają te osoby, które lubią, z którymi już dobrze im się pracuje, ewentualnie te, które zrobią to za nich. 
    I po trzecie wreszcie – możemy samemu dobrać grupy. Ostatnio testuję metodę pracy w nieustannie zmieniających się parach i uważam, że jest to najlepsze rozwiązanie. Wówczas każdy ma okazję pracować z każdym i poznać m.in. różne style pracy.
  3. Ocenianie – z przykrością stwierdzam, że moi uczniowie nie mają wewnętrznej motywacji i nie pracują po to, aby się czegoś nauczyć. Muszą, niestety, być przeze mnie motywowani obietnicą wystawienia oceny za wykonaną pracę.
  4. Nadzór – podczas lekcji chodzę po klasie. Nieustannie przypominam, że praca w grupach to przede wszystkim praca razem, wzajemne wsparcie, a nie podział według zasady ja robię zadanie 1, ty 2 i idziemy oddać je nauczycielowi.

Im częściej pracujemy w grupach, tym łatwiejsza staje się dla dzieci praca tą metodą. Wykonują ją z dużym zaangażowaniem, będąc dla siebie wzajemnym wsparciem. Elementy uczenia rówieśniczego, tak silnie obecne w pracy tą metodą, zaczynają być obecne podczas codziennych lekcji prowadzonych z elementami wykładu i ćwiczeń. Uczniowie przestają również zgłaszać zastrzeżenia dotyczące przydziału do grup.

Aby uczynić tę metodę pracy jeszcze bardziej atrakcyjną, staram się wplatać w nią elementy zabawy i ruchu, tak ważne dla uczniów szkoły podstawowej klas IV–VI. Oto kilka przykładów:

Łapki

Do rozegrania tej zabawy potrzebne są packi na muchy oraz specjalna plansza, która po rozłożeniu ma powierzchnię równą dwóm ławkom szkolnym. Klasę dzielimy na tyle grup, ile pacek posiadamy. Poszczególne grupy, ustawione w rzędach (jedno dziecko za drugim), stoją wokół planszy. Packę na muchy trzyma pierwsze dziecko z każdej grupy. Nauczyciel zadaje pytanie, na które odpowiedź znajduje się na planszy. Osoba, która zna prawidłową odpowiedź na pytanie, za pomocą packi wskazuje je na planszy. Obowiązuje zasada kto pierwszy, ten lepszy. Po rozegraniu rundy i przyznaniu zwycięskiej drużynie punktów packa przekazywana jest kolejnej osobie w każdej z drużyn. Oto przykład planszy, która ćwiczy następujące umiejętności z podstawy programowej: rozpoznaje wielokrotności danej liczby, kwadraty, sześciany, liczby pierwsze i liczby złożone.
 


Przykładowe pytania dla planszy mogłyby mieć następującą formę:

  1. Liczba pierwsza parzysta.
  2. Kwadrat liczby 4.
  3. Trzecia potęga liczby 3.
  4. Liczba złożona dwucyfrowa.
  5. Najmniejsza liczba pierwsza dwucyfrowa. 
  6. Wielokrotność liczby 5.

Zdmuchnij rybkę

Aby bawić się w tę zabawę na lekcji matematyki, potrzebne jest około 10 zadań, których wykonanie jest bardzo szybkie do wykonania przez uczniów i równie błyskawiczne do sprawdzenia. Bardzo dobrze ćwiczy się z wykorzystaniem tej metody np. opanowanie działań pisemnych na liczbach 
naturalnych.

Niezbędne są również ryby, wykonane przez pary uczniów dowolną techniką z kartki formatu A4. Następnie nauczyciel pokazuje dystans, który ryby powinny przepłynąć (pływają albo po złączonych ławkach, albo po podłodze w klasie lub na korytarzu szkolnym). Ryba płynie poruszana dmuchnięciem poszczególnych członków grupy. W kolejnych rundach dmuchają tylko te drużyny, które prawidłowo rozwiązały kolejne zadania przygotowane przez nauczyciela1. W tabeli 1 pokazano przykładowe zadania.
 

Tab. 1. Przykładowe zadania
Lp. Treść zadania Odpowiedź
1. Oblicz sumę liczb 2846 i 9079 11 925
2. Oblicz różnicę liczb 1021 i 292 729
3. Oblicz iloczyn liczb 482 i 6 2892
4. Oblicz iloraz liczb 5064 i 4 1266
5. Oblicz liczbę pięć razy zwiększą od liczby sześć tysięcy czterysta
osiemdziesiąt
32 400
6. Co to za liczba, która jest o 2087 większa od liczby 999? 3086
7. Ile razy liczba 4122 jest większa od liczby 9? 458
8. Ile razy liczba 11 jest mniejsza od liczby 495? 45
9. Oblicz kwadrat liczby 21 441
10. Oblicz sześcian liczby 12 1728


Matematyczne podchody

Czym są podchody? Osoby dorastające w czasach bez smartfonów bez problemu odpowiedzą na to pytanie. Dla przypomnienia – podchody to rodzaj prostej gry terenowej dla dzieci i młodzieży, kojarzonej z harcerstwem. W najprostszej formie jedna z grup ucieka, zostawiając po drodze strzałki, ślady i zadania do rozwiązania, a druga grupa musi ją złapać. Stosując tę metodę w klasie, to nauczyciel zostawia dla grup uczniów zadania, których poprawne rozwiązanie w odpowiedniej kolejności prowadzi do końca zabawy. Zaproponowane w tab. 2 podchody ćwiczą umiejętność rozwiązywania zadań z treścią.
Prowadzący rozwiesza w klasie i/lub na korytarzu kartki z poszczególnymi zadaniami. Każda z kart ma taką samą budowę. U góry znajduje się odpowiedź do zadania, a na dole treść zadania. Każdy z...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Matematyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, testów i zadań
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy