Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomysł na lekcję

23 listopada 2022

NR 58 (Listopad 2022)

Arytmetyka mentalna – jak zostać mistrzem matematycznym?

0 86

Matematyka uznawana jest za królową nauk. Wywiera duży wpływ na inne dziedziny. Niejednokrotnie wykorzystywana jest w życiu codziennym. Jednak w polskim systemie edukacji wciąż uznawana jest za skomplikowaną. Jak we współczesnych czasach rozbudzić ciekawość i zainteresowanie matematyką i jednocześnie nie zniechęcić ucznia? Tutaj przychodzi z pomocą japońska metoda, która została opracowana ponad 2000 lat temu.

Obecnie w polskiej szkole kładzie się nacisk na rozwój lewej półkuli mózgu, która odpowiada za przetwarzanie, czytanie ze zrozumieniem oraz logiczne myślenie. Uznaje się, że wykorzystanie obu półkul przynosi najlepsze rezultaty edukacyjne i zawodowe. Zaledwie 5% ludzi korzysta jednocześnie z obu półkul. W nauczaniu matematyki na świecie wykorzystywana jest arytmetyka mentalna.

POLECAMY

Liczydło Soroban

Arytmetyka jest nauką o liczbach, zaś mentalność odnosi się do sposobu myślenia. Zatem arytmetyka mentalna polega na rozwoju twórczego myślenia za pomocą obliczeń arytmetycznych. Na świecie znana jest i coraz bardziej rozpowszechniania metoda obliczeń na japońskim liczydle Soroban, która stanowi wstęp do arytmetyki mentalnej. Liczydło pozwala wykonać cztery podstawowe działania arytmetyczne (dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie) oraz bardziej zaawansowane działania, takie jak: potęgowanie, pierwiastkowanie, a nawet obliczanie logarytmów.
Początków liczydła Soroban należy upatrywać w Chinach. Pierwotnie Soroban zbudowany był z koralików w systemie 2:5 – na górze liczydła 2 koraliki, o wartości 5 każdy (ryc. 1). Liczydło zostało zmodyfikowane w Japonii około 1930 r. Soroban oparto o system piątkowy (ryc. 2). 
 

Ryc. 1. Chińskie liczydło, źródło: www.si.edu/object/suan-pan-orchinese-abacus:nmah_690538
Ryc. 2. Soroban w systemie piątkowym, źródło: www.math.edu.pl/soroban


Początkowo koraliki miały opływowy kształt. Z czasem Japończycy przekształcili nieergonomiczny kształt koralików, co pozwoliło na ich szybsze przesuwanie.
Mimo że liczydło Soroban ma ponad 2000 lat, to Japonia jest jednym z najlepiej rozwiniętych i skomputeryzowanych krajów. W kontaktach biznesowych biorą udział rachmistrzowie, którzy szybko przeliczają duże kwoty. Im większe kwoty, tym szybciej można dokonywać obliczeń z wykorzystaniem liczydła. Aby pokazać liczbę 1000, należy przesunąć 1 koralik, a na kalkulatorze należy wcisnąć 4 cyfry. Najważniejsze jest jednak nie szybkie liczenie, które stanowi skutek uboczny, a rozwijanie i integracja obu półkul mózgowych.

Ćwiczenie mózgu

Czy trzeba urodzić się geniuszem, aby osiągnąć sukces życiowy? Niekoniecznie. Można bowiem „wyćwiczyć” mózg. Warto zatem wspomnieć o tzw. kinezjologii edukacyjnej, z którą ma związek myślenie o mózgu podzielonym na dwie półkule, które w małym stopniu współpracują ze sobą. W słabej komunikacji między obiema półkulami mózgowymi upatruje się trudności uczniów w nauce i niskich wyników edukacyjnych. W praktyce obie półkule mózgowe sprawnie przesyłają między sobą informacje. Jednak, żeby każda półkula mogła samodzielnie prawidłowo pracować, druga półkula również powinna być w pełni sprawna. Zatem trening mózgu będzie polegał np. na wykonywaniu ćwiczeń matematycznych w kreatywny sposób.
Uznaje się, że mózg dziecka rozwija się intensywnie w ciągu około trzech pierwszych lat życia. Wówczas tworzą się połączenia nerwowe. Aby stymulować neurony do pracy, warto wprowadzać naukę przez zabawę, gdyż nowa wiedza jest szybko przyswajana. Może mieć to związek z wytwarzaniem się dopaminy podczas sytua­cji pozytywnych. Dopamina natomiast służy do przekazywania informacji podczas procesów poznawczych zachodzących w mózgu. Zabawa w edukacji korzystnie wpływa na neurony znajdujące się w korze przedczołowej. Warto pamiętać, że niewielka ilość dopaminy lub jej brak negatywnie wpływają na pamięć człowieka. Jednak nie każda zabawa stymuluje mózg dziecka. Niektóre gry i zabawy są neutralne dla mózgu, a inne mają prawo wpływać nawet na sukcesy w edukacji.

Obliczenia mentalne a myślenie wizualne

Fenomen arytmetyki mentalnej (w skrócie AMC – abacus-based mental calculation) polega na rozpoznawaniu liczb, ich zapamiętaniu oraz przypomnieniu kolejnych etapów obliczania. Większość ludzi wykonuje obliczenia, wypowiadając liczby, a tymczasem do wykonywania obliczeń mentalnych wykorzystuje się myślenie wizualne. Uznaje się, że najlepsze efekty związane ze stosowaniem arytmetyki mentalnej pojawiają się u dzieci w wieku 4–12 lat i dotyczą przede wszystkim rozwoju pamięci wzrokowej, słuchowej oraz koncentracji, ponieważ wówczas najintensywniej rozwija się mózg. Każde dziecko może nauczyć się wykonywać skomplikowane działania, a nawet zostać mistrzem matematyki. System nauczania matematyki w Europie bardzo często jest dla uczniów trudny i mało ciekawy. Wykorzystanie arytmetyki mentalnej sprawia, że dzieci chętnie się uczą, a liczenie jest proste. 
Poniżej przedstawiono wyniki Międzynarodowego Badania Wyników Nauczania Matematyki i Nauk Przyrodniczych TIMSS 2019 (ryc. 3). Mimo że na wykresie przedstawiono wyniki z dwóch badań: z roku 2015 i 2019, to pokazują, że w ostatnich latach pogorszyły się wyniki edukacyjne uczniów z matematyki i przedmiotów przyrodniczych.
 

Ryc. 3. Wyniki badania nauczania matematyki i nauk przyrodniczych TIMSS 2019, źródło: www.gov.pl


Warto wyjść naprzeciw XXI w. i wprowadzać nowe rozwiązania do edukacji. Ale czy nowe oznacza nowoczesne? Niekoniecznie. Mogą to być sprawdzone rozwią...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Matematyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, testów i zadań
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy