Dołącz do czytelników
Brak wyników

Matematyka w praktyce

16 września 2020

NR 45 (Wrzesień 2020)

Dwunastościan rombowy

29

Bryła, która powinna być doskonale znana wszystkim, w dalszym ciągu w szkole występuje bardzo rzadko. Graniastosłupy i ostrosłupy dalej w szkole królują jak przed 50 laty, a nowe bryłki raczej niezbyt często się pojawiają. W szkole praktycznie ograniczamy się do graniastosłupów i ostrosłupów prawidłowych, rzadko pojawiają się inne, oraz do niektórych brył obrotowych. Czasami pojawiają się graniastosłupy o podstawie znanego czworokąta, ale problem graniastosłupa prostego o podstawie równoległoboku, położonego na ścianie bocznej, raczej się nie pojawia.

POLECAMY

Ryc. 1. Graniastosłup prosty o podstawie równoległoboku czy graniastosłup skośny o podstawie prostokąta?

Niektórzy nazywają dwunastościan rombowy „sześcianem na lewą stronę”, gdyż tak łatwo wyobrazić sobie dwunastościan rombowy. Wyobraźmy sobie sześcian i jego wszystkie przekątne. Zobaczymy wtedy wewnątrz sześcianu 6 ostrosłupów prawidłowych czworokątnych, każdy o wysokości równej połowie krawędzi sześcianu i podstawie równej kwadratowi tworzącemu ścianę boczną sześcianu.

Ryc. 2. Sześcian z ostrosłupami wewnątrz, rzut prostokątny i rzut równoległy

A teraz te ostrosłupy wyciągamy na zewnątrz i przyklejamy do ścian sześcianu, tak by podstawy ostrosłupów pokrywały się ze ścianami bocznymi sześcianu.
Pomóc nam w tym może rycina 3. Popatrzmy z boku na tę bryłkę – który rysunek pasuje do niej?

 Ryc. 3. Który z rysunków – a), b) czy c) – może przedstawiać dwunastościan rombowy w rzucie prostokątnym?

Ci, którzy wybrali b), oczywiście mieli rację. Zastanówmy się, ile ta nowa bryłka ma ścian i wierzchołków, a ile krawędzi.

Ryc. 4. Sześcian wywrócony „na lewą stronę” z sześcianem w środku i bez sześcianu. Rzut równoległy

Ta rycina pozwoli nam odpowiedzieć na powyższe pytania. Widzimy, że ściany boczne sąsiednich ostrosłupów tworzą jedną płaszczyznę, czyli mamy 12 ścian (2 trójkąty będące ścianami bocznymi
ostrosłupów tworzą 1 romb), 8 + 6 = 14 wierzchołków (wierzchołki sześcianu oraz wierzchołki ostrosłupów) oraz 4 × 6 = 24 krawędzi (krawędzie sześcianu znikną i zostaną tylko krawędzie boczne ostrosłupów). Krawędzie można również policzyć, korzystając 
z twierdzenia Eulera:

\(W + S = K + 2\)

\(14 + 12 = K + 2 \)

\(K=24\)

 

Zadanie 1  
Długość krawędzi sześcianu jest równa a. Oblicz, jaka jest długość przekątnych ściany dwunastościanu rombowego.

Rozwiązanie
Na rycinie 5 widać obie przekątne ściany (rombu), jedna jest równa a, a druga jest przekątną kwadratu o krawędzi a, zatem jest równa a–2. Zauważmy, że takie proporcje ma romb wpisany w kartkę papieru, zatem jest bardzo prosty do wykonania.

Ryc. 5. Romby wpisane w kartkę papieru o proporcji przekątnych

Zadanie 2  
Oblicz pole powierzchni i objętość tej bryłki (ryc. 5).
a) Gdy długość krótszej przekątnej ściany jest równa a.
b) Gdy długość krawędzi jest równa a.

Rozwiązanie
a) Pole powierzchni tej bryłki to może być 12 połówek kartek papieru formatu An (A4) albo 12 ×  a2 = 6–2a2. Objętość jest podwójną objętością sześcianu (sześcian + sześcian „na lewą stronę”) V = a3 + a3 = 2a3.
b) Długość krawędzi to połowa długości przekątnej sześcianu, d =...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Matematyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, testów i zadań
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy