Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Matematyka w praktyce

16 września 2020

NR 45 (Wrzesień 2020)

Kompetencje cyfrowe uczniów i nauczycieli

85

Nauczanie w okresie pandemii skłoniło nas do refleksji: jak uczyć i czego uczyć? Wynieśliśmy z niego najważniejszą lekcję mówiącą o tym, że niezbędne jest kształtowanie i rozwijanie u uczniów umiejętności uczenia się z wykorzystaniem nowoczesnych technologii.

Nauczanie zdalne prowadzone od marca do końca roku szkolnego uwidoczniło jakość edukacji cyfrowej w szkołach. Odsłoniło braki w kompetencjach cyfrowych nauczycieli w zakresie prowadzenia nauczania na odległość. I nie chodzi tu o umiejętność przygotowania prezentacji, wyszukania w sieci odpowiednich filmów edukacyjnych i ćwiczeń interaktywnych czy też przygotowania kart pracy lub innego materiału tekstowego i przekazaniu ich uczniom, a następnie odebraniu prac od uczniów. Z tym nauczyciele doskonale sobie radzą. Problem dotyczy całokształtu organizacji zdalnego nauczania w taki sposób, aby uczeń aktywnie nabywał nowe wiadomości i umiejętności pod kierunkiem nauczyciela, a nauczyciel realizował podstawę programową i miał pewność, że jego uczniowie nabywają kompetencje przedmiotowe. Zdalne nauczanie uwidoczniło również niewystarczające kompetencje cyfrowe uczniów, niewystarczające kompetencje w zakresie uczenia się uczniów oraz braki w świadomości uczniów o ich odpowiedzialności za własną naukę i własną przyszłość.

POLECAMY

Niezbędne jest kształtowanie u uczniów przeświadczenia o ich odpowiedzialności za własną naukę i przygotowanie do życia we współczesnym świecie, gdzie dominują przekaz medialny i szybko rozwijające się technologie. Niezbędne jest również doskonalenie kompetencji cyfrowych nauczycieli w zakresie prowadzania nauczania z wykorzystaniem nowoczesnych technologii w taki sposób, aby celowo wspomagały one prowadzony proces dydaktyczny, wpływając na podwyższenie efektywności nauczania i uczenia się. Nie jest to żadna nowość, bo obowiązek ten od dawna spoczywa na polskiej szkole i uczących w niej nauczycielach. Zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady oraz wiele aktów prawnych dotyczących oświaty wskazują na działania edukacyjne nastawione na rozwijanie u uczniów kompetencji kluczowych przygotowujących ich do życia we współczesnym społeczeństwie. Jednymi z takich podstawowych kompetencji są kompetencje cyfrowe.

Podstawy prawne kształtowania kompetencji cyfrowych uczniów

W Zaleceniach Parlamentu Europejskiego i Rady z 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie określono osiem takich kompetencji, stanowiących połączenie wiedzy, umiejętności i postaw uważanych za niezbędne dla potrzeb samorealizacji i rozwoju osobistego, aktywnego obywatelstwa, integracji społecznej oraz zatrudnienia. Kompetencje cyfrowe uznano za niezbędne dla rozwoju i funkcjonowania człowieka we współczesnym społeczeństwie. Temat kompetencji kluczowych ponownie powrócił w 2018 roku w Zaleceniach Rady Europejskiej w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie. W dokumencie tym przypomniano, jak ważny jest rozwój kompetencji kluczowych u uczniów, oraz dokonano modyfikacji i rozszerzono ich obszar. W wymienionych dokumentach wyraźnie wskazane zostało, że wszystkie kompetencje kluczowe są jednakowo ważne, a każda z nich przyczynia się do udanego życia w społeczeństwie. Podkreślono, że zakresy wszystkich ośmiu kompetencji pokrywają się i są ze sobą powiązane. Mają elementy wspólne, takie jak: krytyczne myślenie, rozwiązywanie problemów, praca zespołowa, umiejętności komunikacyjne, kreatywność, umiejętności analityczne. Muszą być rozwijane przez wszystkich nauczycieli w szkole bez względu na nauczany przedmiot. Niemniej jednak dla nauczyciela matematyki, moim zdaniem, najważniejsze są cztery spośród nich: „Kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii”, „Kompetencje cyfrowe”, „Kompetencje osobiste, społeczne w zakresie uczenia się” oraz „Kompetencje w zakresie przedsiębiorczości”.

Potwierdzenie konieczności kształtowania kompetencji kluczowych zostało zapisane w podstawowych aktach prawnych określających funkcjonowanie oświaty w Polsce: w podstawie programowej, w rozporządzeniu MEN w sprawie wymagań wobec szkół i placówek, w rozporządzeniu MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego, w rozporządzeniu MEN w sprawie szczegółowych kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczycieli oraz w rozporządzeniu MEN w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.

Kompetencje cyfrowe w podstawie programowej z matematyki

Jednym z podstawowych zadań współczesnej szkoły jest rozwijanie u uczniów kompetencji przygotowujących ich do życia we współczesnym społeczeństwie poprzez odpowiednie działania nauczycieli, świadomych korzyści edukacyjnych wynikających z wykorzystania nowoczesnych technologii w procesie dydaktycznym. W związku z tym na każdym etapie edukacyjnym podstawa programowa nakłada na nauczycieli obowiązek kształtowania kompetencji cyfrowych. Już we wstępie do podstawy programowej w szkole podstawowej możemy przeczytać, że sprawne wykorzystywanie narzędzi matematyki w życiu codziennym, kształcenie myślenia matematycznego oraz kreatywne rozwiązywanie problemów z różnych dziedzin ze świadomym wykorzystaniem metod i narzędzi wywodzących się z informatyki należą do najważniejszych umiejętności rozwijanych w ramach kształcenia ogólnego w szkole podstawowej. Pojawia się również stwierdzenie, że przy realizacji projektów przedmiotowych wskazane jest wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych. Kompetencje cyfrowe zostały wpisane w podstawę programową każdych obowiązkowych zajęć edukacyjnych nauczanych w szkołach, począwszy od edukacji wczesnoszkolnej. A zatem obowiązek ten spoczywa na wszystkich nauczycielach, nie tylko nauczycielach informatyki. Nawet pobieżna analiza podstawy programowej z matematyki pozwala wskazać te cele kształcenia, czyli wymagania ogólne, które możemy powiązać z rozwijaniem kompetencji cyfrowych uczniów. Wyraźnie widać to w wymaganiu drugim „Wykorzystanie i tworzenie informacji”, w zakres którego wchodzą: „Odczytywanie i interpretowanie danych przedstawionych w różnej formie oraz ich przetwarzanie”, „Interpretowanie i tworzenie tekstów o charakterze matematycznym oraz graficzne przedstawianie danych”, „Używanie języka matematycznego do opisu rozumowania i uzyskanych wyników”. Wymaganie trzecie „Wykorzystanie i interpretowanie reprezentacji” oraz czwarte „Rozumowanie i argumentacja” stwarzają duże pole do popisu dla nauczyciela, który może wykorzystać na zajęciach różne programy i aplikacje wspomagające prowadzony przez niego proces dydaktyczny. Rozwijanie i doskonalenie kompetencji cyfrowych uczniów to nie tylko zadanie dla nauczycieli szkół podstawowych. Nawet podstawa programowa kształcenia ogólnego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych wskazuje, że jednym z zadań szkoły jest zapewnienie uczniom warunków do realizacji celów edukacji i rewalidacji m.in. w zakresie korzystania z technologii informacyjnej i komunikacyjnej, z uwzględnieniem urządzeń i programów specjalistycznych, zwłaszcza umożliwiających lub ułatwiających komunikowanie się. W szkole ponadpodstawowej do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego w liceum ogólnokształcącym i technikum należą również: kreatywne rozwiązywanie problemów z różnych dziedzin ze świadomym wykorzystaniem metod i narzędzi wywodzących się z informatyki, umiejętność sprawnego posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi, w tym dbałość o poszanowanie praw autorskich i bezpieczne poruszanie się w cyberprzestrzeni oraz umiejętność samodzielnego docierania do informacji, dokonywania ich selekcji, syntezy i wartościowania, a także r...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy