Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Pomysł na lekcję

28 marca 2022

NR 54 (Marzec 2022)

Planszówki na matematyce – propozycje gier, które zaciekawią uczniów

0 679

Minął już czas postanowień noworocznych, z których – mam nadzieję – kilka może udało się Wam zrealizować. Czy obraliście dobrą strategię? Czy przyjęliście realne założenia? A może postanowiliście zdać się na los szczęścia? Bez względu na to, jak podchodzicie do takich wyzwań, jest to doskonały przyczynek do podjęcia dyskusji na temat wykorzystania różnego rodzaju gier podczas lekcji matematyki. Jak widać, wyżej wskazane postanowienie noworoczne to rodzaj gry – podejmujemy wyzwanie, obieramy strategię, a na koniec wygrywamy lub nie. Myślę, że różnego rodzaju gry mogą być bardzo dobrym urozmaiceniem lekcji matematyki nie tylko w szkole podstawowej.

Właśnie podczas porządków przejrzałam różne gry, które zdarzyło mi się wykorzystywać podczas zajęć z dziećmi i młodzieżą. Chciałabym przybliżyć Wam kilka z nich. Może znajdziecie w tym zestawieniu takie, których nie znaliście. Wiem, że w tej chwili gra to duży wydatek, dlatego uważam, że dobrym pomysłem jest wypożyczenie gry (w wielu miastach istnieją sklepy, w których można kupić grę lub zagrać w nią na miejscu lub wypożyczyć do domu) lub znalezienie osoby, która grę posiada i pozwoli nam ją przetestować. Można również zainspirować się gotową grą i bazując na sprawdzonym schemacie, stworzyć samemu lub z uczniami własną grę. Pamiętajcie, że poza atrakcyjną formą graficzną, dobra gra to również nauka, której z reguły nie zauważamy – to bardzo często konieczność podejmowania decyzji, obranie strategii i jej realizowanie lub zmiana wcześniejszych założeń, gdy okazują się błędne. Gry pozwalają na przeprowadzanie symulacji rzeczywistych sytuacji, z którymi możemy spotkać się w życiu, chociaż mam świadomość, że większość z nas raczej nie zbiera diamentów i nie wymienia ich na kolejne życie, ale jednak „zbieramy”/zarabiamy pieniądze i wymieniamy je na potrzebne nam rzeczy. 

POLECAMY

Gra „Farmer” – propozycja zarówno dla młodszych, jak i starszych uczniów

Pierwszą z gier, którą chcę przybliżyć, jest „Farmer”. Proste zasady, konieczność podejmowania decyzji i element losowy sprawiają, że nawet rodzice grający z własnymi dziećmi nie nudzą się. Autorem gry jest polski matematyk Karol Borsuk. Opracował ją i sprzedawał w Warszawie podczas II wojny światowej, zasilając rodzinny budżet po zamknięciu przez Niemców Uniwersytetu Warszawskiego, na którym wykładał. 
Gracze wcielają się w hodowcę zwierząt. O tym, jakie zwierzęta pojawią się w stadzie, decyduje rzut dwiema specjalnymi kostkami. Zwierząt przybywa, rozmnażają się, co daje możliwość wymiany. Celem gry jest to, by jako pierwszy uzyskać stado złożone z co najmniej jednego konia, krowy, świni, owcy oraz królika. Niestety, nie jest to tak proste, jak mogłoby się wydawać – na zwierzęta hodowlane czyhają niebezpieczeństwa w postaci lisa i wilka. Można oczywiście liczyć na szczęście lub zabezpieczyć się, pozyskując psa – dużego lub małego. Duży pies jest wart tyle co jedna krowa. Wymiany następują zgodnie z określoną tabelą, np. aby otrzymać krowę, trzeba mieć na wymianę 3 świnie, a każda świnia to dwie owce. Natomiast owcę można dostać, gdy posiada się 6 królików. Podczas gry cały czas trzeba planować, liczyć i podejmować decyzje. Niewprawny gracz często traci swoje stado, gdy wydaje mu się, że jest już bliski zwycięstwa. Gra rozwija logiczne myślenie, budowanie strategii, uczy przewidywania, a przede wszystkim pozwala na ćwiczenie rachunków. Gracz cały czas dodaje, odejmuje, mnoży i porównuje. 
Chcąc wykorzystać tę grę na lekcji, należy pamiętać o tym, że jest przeznaczona dla maksymalnie 6 osób, czyli jeśli mamy w klasie na przykład 24 uczniów, musimy mieć co najmniej 4 komplety gier. Uczniowie muszą już umieć wykonywać podstawowe działania w zakresie do 10. 
W starszych klasach również można ją wykorzystać, ale potraktowałabym ją raczej jako inspirację do stworzenia przez uczniów własnej gry. Wówczas uczniowie poznają zasady rządzące rozgrywką, rozgrywają partię, aby zobaczyć, jak przebiega gra, a następnie – bazując na ogólnym schemacie wymiany dóbr – tworzą własne historie i własne gry. Tabela wymiany może być oparta na innych działaniach. Może być konieczność wykonania potęgowania lub pierwiastkowania. Ograniczeniem jest wyobraźnia i oczywiście grywalność gry. Dlatego ostatnim elementem takiego projektu powinny być testy przeprowadzone przez innych uczniów. Jeśli gra ma odpowiednią dynamikę, nie jest nudna, a dodatkowo pozwala na ćwiczenie umiejętności matematycznych, to mamy pełen sukces.

Gra „Rummikub” – ćwiczenie sprawności rachunkowej oraz myślenia strategicznego

Kolejną ciekawą grą, która pozwala na ćwiczenie sprawności rachunkowej oraz myślenia strategicznego, jest „Rummikub”. Przeznaczona jest dla maksymalnie 4 graczy. Każdy uczestnik dysponuje kostkami, na których są liczby w czterech kolorach oraz postać jokera. Celem gry jest oczywiście wygranie, czyli wyłożenie wszystkich swoich kostek na stół. Aby móc zacząć układać kostki na stole, grać musi uzbierać na początek 30 punktów. Jeśli spełni ten warunek, część jego kostek będzie na stole, czyli pozbędzie się ich ze swojej puli, ale oznacza to również udostępnienie ich innym graczom. Będą mogli oni dokładać do nich swoje kostki, pozbywając się ich z własnego zasobu. Wykładanie kostek odbywa się według określonych zasad. Minimalna ilość kostek w wyłożonej grupie to trzy. Mogą to być kostki mające tę samą liczbę, ale w różnych kolorach, lub kolejne liczby w jednym kolorze. Jeśli do trójki kostek brakuje nam jednej, a dysponujemy jokerem, wówczas możemy go użyć. 
Gra jest raczej dynamiczna i od momentu, gdy pierwsza osoba wyłoży swoje kostki na stół, nabiera tempa. Od tej chwili rosną również emocje.
W wersji podstawowej gra dobrze się sprawdza u troszkę starszych uczniów szkoły podstawowej. Uczniowie klas młodszych mogą skorzystać z wersji junior. Natomiast dla starszych polecam zastąpienie gry z kostkami talią kart. Gra została wymyślona przez Efraima Hertzano, który mieszkał w pierwszej połowie XX wieku w Rumunii. Ponieważ w tym okresie władze zakazały tam gry w karty, Hertzano wymyślił sposób, aby obejść ten zakaz i tradycyjne karty zastąpił kostkami podobnymi do tych, które stosuje się podczas gry w domino. Dlatego teraz nie musimy korzystać z oryginalnych klocków do gry. Nastolatkowie chętniej sięgną po karty. Zasady gry są dokładnie takie same, jednak zamiast kostek (z liczbami od 1 do 13) mamy karty (od 2 do 10 oraz waleta, damę, króla i asa). Wszystko podzielone jest na cztery kolory (w „Rummikubie” najczęściej czerwony, niebieski, czarny i żółty, a w talii kart: kier, karo, trefl i pik). Myślę, że podczas lekcji łatwiej zastosować talię kart, natomiast gra kostkami jest bardziej widowiskowa. Jeśli chcemy wytłumaczyć zasady i pokazać, jak wygląda rozgrywka, to kostki będą wygodniejsze.

„Karty Grabowskiego” – propozycja dla nauczania początkowego i klas IV–VI szkoły podstawowej

Kolejną propozycją do wykorzystania przez nauczycieli nauczania początkowego oraz w klasach IV–VI szkoły podstawowej są „Karty Grabowskiego”. To seria trzech kompletów kart, które mają pomóc dzieciom od 5. roku życia w opanowaniu działań matematycznych i rozwijaniu logicznego myślenia. Doskonale sprawdzają się podczas nauki, gdy uczniowie są na etapie myślenia konkretnego. Ułatwiają zrozumienie abstrakcyjnego pojęcia liczby. Pozwalają na ćwiczenie sprawności rachunkowej. Dają pole do rozwijania wyobraźni poprzez tworzenie własnych gier.
Do każdej z trzech talii kart są wydane książki/przewodniki zawierające propozycje wielu gier możliwych do zastosowania podczas zająć. Poza zasadami gry, nauczyciel znajdzie w nich również informacje o ilości graczy, poziomie trudności, minimalnym wieku uczestników gry. Propozycje, które znajdziemy w przewodniku, można wykorzystać na lekcji, podczas zajęć wyrównawczych czy na przykład w trakcie organizacji międzyklasowego turnieju w tabliczce mnożenia.
Nie musimy kupować wszystkich części zestawu. Każda pozycja dostępna jest oddzielnie. Z czego zatem możemy wybierać? W tej chwili na stronie internetowej sklepu znajdują się: „Gry Logiczne” (dawniej nazywały się „3 kolory”), „Dodawanie i Odejmowanie”, „Tabliczka Mnożenia”. Ja posiadam stare wydanie, jeszcze z lat 90. XX wieku; wówczas dostępny był jeszcze „Bączek Matematyczny”. 

Gra „Digit” – ćwiczenie spostrzegawczości, wyobraźni i logiki

Następna propozycja to „Digit”. To gra logiczna, która naprawdę wciąga, ćwiczy spostrzegawczość, wyobraźnię, logikę i refleks. Przeznaczona jest dla maksymalnie 4 graczy w wieku od około 8 lat. Celem gry jest pozbycie się wszystkich swoich kart. Można to zrobić, przekładając jeden z pięciu patyczków, tak aby uzyskać układ, który znajduje się na naszej karcie. Im więcej osób gra, tym czynność ta staje się trudniejsza. Każdy gracz bowiem dąży do tego, by układ patyczków sprzyjał jemu, a nie przeciwnikom. Główną zaletą gry jest prostota i łatwość zrozumienia. Pudełko zawiera tylko 55 kart oraz 5 patyczków i krótką instrukcję, a jednak gra jest wciągająca i interesująca. Jeśli chcemy ułatwić uczniom grę, połączmy ich w pary, wówczas każdy gra przeciwko jednej osobie, a łatwiej jest przewidzieć ruch jednego przeciwnika. Jeśli graczy będzie więcej (według instrukcji może ich być maksymalnie 4), trudniej jest przewidywać ruchy wszystkich grających osób, ale gra staje się bardziej emocjonująca.
Jeśli Wasi uczniowie chętnie sięgają po gry karciane, warto polecić im na przykład: „Set”, „Uno”, „6 Bierze”. 
Wszystkie te propozycje uczniowie mogą wykorzystać również w domu, na przerwie lub podczas pobytu na świetlicy. Bawiąc się, będą doskonalili umiejętności związane z liczeniem oraz strategiczne i logiczne myślenie. Proponowane gry pomagają również ćwiczyć pamięć. A wszystko to podczas przyjemnej zabawy!

Jak wykorzystać gry w szkole ponadpodstawowej?

Obecnie na rynku jest naprawdę wiele gier i trudno przedstawić je wszystkie. Mogłoby...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy