Dołącz do czytelników
Brak wyników

O!kręgi rozwoju

28 marca 2022

NR 54 (Marzec 2022)

Prostokąt z kartką papieru – pomysły na starter na lekcji matematyki

0 276

Jedną z najbardziej użytecznych i jednocześnie niezwykłych umiejętności człowieka jest umiejętność uczenia się. Każdy posiada swój własny niepowtarzalny styl, system i skuteczność. Uczenie się matematyki jest dla wielu uczących się niezwykle trudne, niektórym natomiast przychodzi to bardzo łatwo. Każdemu jednak potrzebny jest nauczyciel. Królowa nauk wymaga, aby uczeń uczył się w towarzystwie nauczyciela.

Uczenie się wyznacza rozwój, a nie: rozwój wyznacza granice uczenia się. Takie podejście zaproponował psycholog Lew Wygotski. Według tego rosyjskiego uczonego uczenie się polega na przyswajaniu przez uczącego się osiągnięć danej kultury. Przyswojenie to dokonuje się przez przekaz realizujący się w interakcjach społecznych, a środkiem jego transmisji jest mowa. Uczeń naśladuje i kopiuje modele, sam natomiast nie jest w stanie tworzyć wiedzy potrzebnej do samodzielnego myślenia.

POLECAMY

Co to jest strefa najbliższego rozwoju?

W myśl koncepcji Lwa Wygotskiego rozwój poznawczy człowieka posiada dwa ograniczenia: poziom obecnego rozwoju i poziom potencjalnego rozwoju. Różnica między tymi poziomami to strefa najbliższego rozwoju. Wyższe poziomy myślenia młody człowiek jest w stanie osiągnąć poprzez interakcje z osobami o wyższym poziomie kompetencji umysłowych. Mogą to być rodzice, inni uczniowie oraz nauczyciele. Takie wsparcie to „budowanie rusztowania”. To dzięki niemu możliwe jest zwiększenie się kompetencji intelektualnych, ale tylko w obrębie strefy najbliższego rozwoju. Przechodzenie od strefy najbliższego rozwoju do strefy potencjalnego rozwoju nazywa się internalizacją.

Jakie są role nauczyciela?

Rolą nauczyciela matematyki jest pomagać uczniom oraz stawać się dla nich zaangażowanym uczestnikiem ich procesu uczenia się. Nie chodzi o wyręczenie uczącego się, bo to jest niemożliwe. Chodzi o subtelny, ale rzeczywisty i widoczny udział w tym procesie.
Według Ewy Filipiak rola nauczyciela może być realizowana w sześciu wymiarach: 

  • diagnosta, 
  • organizator procesu uczenia się ucznia,
  • facylitator, 
  • mediator, 
  • tutor,
  • ekspert, czyli model kompetencyjny.

Rola diagnosty: ocenianie, wartościowanie, monitorowanie procesu rozwoju, uczenia się, poznawania, myślenia oraz diagnozowanie przyczyn trudności. W nauczaniu – uczeniu się matematyki taka rola nauczyciela jest niezwykle potrzebna. Zbudowanie solidnych podstaw matematycznych kompetencji wymaga bowiem permanentnej diagnozy. Uważność i czujność nauczycieli skupionych na uczeniu się uczniów jest konieczna i niezwykle cenna.
Rola organizatora środowiska uczenia się ucznia: organizacja w zakresie budowania kultury uczenia się, tworzenia warunków pracy i organizacji przestrzeni uczenia się. Odnalezienie się w zmieniającej się nieustannie rzeczywistości, związanej choćby z nauczaniem stacjonarnym, zdalnym i hybrydowym, jest nie lada wyzwaniem.
Rola facylitatora: stymulowanie działań ucznia w kierunku rozwiązania zadania, współpraca, wspomaganie rozwoju zdolności poznawczych, pomaganie w dokonywaniu refleksji. Praca z błędem i zrozumieniem jego przyczyny, pomoc w odnalezieniu i rozwoju własnej strategii sprzyjającej samoregulacji uczniowskiej – to zagadnienia, z którym na co dzień mierzą się nauczyciele matematyki. 
Rola mediatora: mediowanie między tym, co uczeń wie, umie, potrafi, a tym, czego nie potrafi wykonać samodzielnie; mobilizowanie do samodzielności, monitorowanie, dostarczanie drogowskazów, pomaganie w odkrywaniu nowych znaczeń, przekazywanie informacji pomagających w lepszym rozumieniu pojęć matematycznych. 
Rola tutora: udzielanie instrukcji, wspieranie, korygowanie, zadawanie pytań, czuwanie nad procesem uczenia się; troska i czujność w obszarze efektów kształcenia, reagowanie na trudności, których nie brakuje w kształceniu matematycznym.
Rola eksperta: modelowanie zachowania ucznia, określanie wzorca, dzielenie się szeroką i głęboką wiedzą, bycie refleksyjnym praktykiem; prezentowanie wzorcowych rozwiązań i sposobów rozwiązywania zadań; wspomaganie w opanowywaniu podstawowych narzędzi matematycznych pomagających przy rozwiązywaniu zadań typowych i nietypowych.
W procesie kształcenia matematycznego nauczyciel powinien być bardziej akompaniatorem niż solistą, bardziej trenerem niż startującym w zawodach sportowych zawodnikiem. Nauczycielom nie jest łatwo pogodzić się z taką rolą. Ale przecież w tym procesie najważniejszy jest jednak uczeń. To przecież o jego postępy i osiągnięcia chodzi.
Wobec nauczycieli często wysuwany jest zarzut, że „przecież oni niewiele pracują”. No właśnie. Co właściwie robi nauczyciel, w szczególności nauczyciel matematyki? 
W tym momencie pozwolę sobie na autorski komentarz. Praca każdego nauczyciela jest niezwykle ważna i znacząca. Niezależnie od nauczanego przedmiotu czy zawodu, nauczyciele wywierają niesamowity wpływ na swoich uczniów. Wpływają na obszar poznawczy, emocjonalny i społeczny. Jednak warto podkreślić, że matematyka i jej nauczanie rządzi się swoimi prawami. I o tym należy pamiętać.
Nauczyciel naucza. To fakt. Ale też uczy ucznia samodzielności poznawczej, wspiera jego rozwój, wprowadza w świat wiedzy, porządkuje informacje, pokazuje sposób myślenia i radzenia sobie z różnymi trudnościami. Nauczyciel jest też przekaźnikiem postaw życiowych. Jego podejście do życia, sposób patrzenia na ludzi, na różne trudności pozostawia trwały ślad w pamięci uczniów. Warto też pamiętać, że proces uczenia się ucznia odbywa się przede wszystkim w jego umyśle. Nauczyciel nie jest w stanie nauczyć się zamiast ucznia. Ta praca – ten zaszczyt, należna jest TYLKO uczącym się. Mając na uwadze powyższe, przejdę do konstatacji. Rolą nauczyciela matematyki jest wsparcie ucznia w jego strefie najbliższego rozwoju. Dlatego też nauczyciel matematyki NIE MOŻE KONCENTROWAĆ SIĘ NA PRZEKAZIE I STEROWANIU uczniem. Tym, co może zrobić, jest budowanie rusztowania. 

Na czym polega budowanie rusztowania? 

Otóż polega ono na sugerowaniu, przypominaniu, u...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Matematyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, testów i zadań
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy