Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , O!kręgi rozwoju

21 stycznia 2020

NR 42 (Styczeń 2020)

Feedback, czyli informacja zwrotna

33

Model efektywnej informacji zwrotnej, według Hattie i Timperley, zakłada funkcjonowanie czterech jej rodzajów. Informacja zwrotna dotycząca poziomu wykonania zadania wydaje się być rozwiązaniem najprostszym. Informacja zwrotna dotycząca strategii wykonania zadania sięga głębiej i odnosi się do myślenia o zadaniach i sposobach ich rozwiązywania. Informacja zwrotna odnosząca się do zdolności samoregulacyjnych dotyka ucznia, jego myślenia, zarządzania sobą, radzenia sobie z trudnościami. Całościowa ocena ucznia wykracza poza lekcje, poza szkołę i może być bardzo cennym materiałem do jego rozwoju, jego kariery szkolnej i zawodowej w przyszłości. Czy informacja zwrotna ma swoje miejsce w polskiej edukacji?

Ocenianie w szkole zawsze budziło, i nadal budzi, liczne kontrowersje. Bolesław Niemierko w swojej książce Między oceną szkolną a dydaktyką wymienia kilka grup zarzutów wobec oceniania. Przede wszystkim stopnie nie mają głębszego sensu, są pedagogicznie błahe, są niepotrzebne i wręcz szkodliwe. Dorota Trynks, edukatorka ze Szczecina i ambasadorka Budzącej Się Szkoły, upowszechnia w środowiskach edukacyjnych pogląd, że ocenianie umniejsza uczeniu się, odbiera uczniom poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego i jest narzędziem władzy nauczyciela. Ocenianie jest formą tresury i selekcji uczniów, jest również źródłem konfliktów w domu i szkole. Według Trynks, ocenianie blokuje twórczość, dotyka tożsamości uczniów, wywołuje w nich lęk przed popełnieniem błędów i podejmowaniem wyzwań. Blokuje rozwój dziecka i szkoły oraz zachęca do poszukiwania rozwiązań „na skróty”. Lista zarzutów jest dość długa i trudno z nimi się nie zgodzić.

Ocenianie w świetle przepisów prawa oświatowego

Ocenianie, będąc zwieńczeniem procesu nauczania i uczenia się uczniów, nie może go zastąpić. Głównym zadaniem nauczyciela jest przecież wspomaganie procesu uczenia się uczniów. A ocenianie jest tak naprawdę tylko formą monitorowania ich rozwoju poznawczego. Problem jest poważny, ponieważ niewłaściwe podejście do oceniania uczniów jest częstym powodem ograniczenia motywacji do uczenia się, co jest szczególnie niebezpieczne w kontekście edukacji matematycznej.

Co na temat oceniania mówi Prawo oświatowe?

Zgodnie z najnowszą wersją rozporządzenia o ocenianiu (§ 12 rozporządzenia MEN z dnia 19 lutego 2019 r., Dz. U. z 2019 r., poz. 373), „ocenianie bieżące z zajęć edukacyjnych ma na celu monitorowanie pracy ucznia oraz przekazywanie informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych pomagających w uczeniu się, poprzez wskazywanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć”. 
Warto zwrócić uwagę na pewien pojawiający się w zapisie prawnym schemat przekazywania informacji:

  1. co uczeń robi dobrze,
  2. co wymaga poprawy,
  3. jak poprawić to, co wymaga poprawy,
  4. jak uczeń powinien uczyć się dalej.

Uważny Czytelnik zauważy, że zaprezentowany schemat jest schematem pełnej informacji zwrotnej opisanej przez Joannę Kostrzewę we wrześniowym numerze „Matematyki” (4(32)/2019, nr art. 440 832, s. 49). Tak przedstawiana informacja zwrotna od wielu lat jest upowszechniana w Polsce przez Centrum Edukacji Obywatelskiej w ramach idei oceniania kształtującego.

Ocenianie horyzontalne i wertykalne

Profesor Dorota Klus-Stańska wspomina o horyzontalnym (poziomym) i wertykalnym (pionowym) charakterze oceny. Charakter horyzontalny przybiera postać opisu kompetencji oraz specyfiki różnych uczniów, natomiast charakter wertykalny wskazuje uczniowi miejsce w rankingu na skali „niedostatecznie – dopuszczająco – dostatecznie – dobrze – bardzo dobrze – celująco”. Uczniowie, zamiast korzystać z ocen pionowych, mogą korzystać z ocen poziomych, czyli z informacji zwrotnych. Jej źródłem mogą być nauczyciel, inny uczeń, sam uczeń, a także szkice rozwiązań i odpowiedzi do rozwiązywanych zadań.

Konstruktywna informacja zwrotna

Według polskich i międzynarodowych badań informacja zwrotna wpływa bardzo korzystnie na osiągnięcia i przyrost kompetencji uczniów. Musi jednak być konkretna, sprecyzowana oraz oparta na jasnych i zrozumiałych dla ucznia kryteriach oceniania. Pozytywny wpływ prawidłowo udzielanych informacji zwrotnych na wyniki kształcenia jest możliwy, ponieważ odwołują się zarówno do poznawczych, jak i do motywacyjnych aspektów ich szkolnego funkcjonowania. Dzięki informacji zwrotnej uczniowie dowiadują się, jakiej wiedzy brakuje im do zrealizowania zadania i jak ją zdobyć, a po przyswojeniu niezbędnych wiadomości, a tym samym zrozumieniu i wykonaniu zadania, wzmacnia się w uczniach przekonanie o własnej skuteczności oraz poczucie kontroli nad procesem uczenia się. Oczywiste jest, że idealna informacja zwrotna to taka, którą uczeń może wykorzystać w procesie uczenia się. Uczeń przede wszystkim musi ją otrzymać, a następnie zrozumieć. Podstawowym celem informacji zwrotnej jest zredukowanie rozbieżności między aktualną znajomością określonego zagadnienia lub wykonaniem zadania a pożądanym i jasno określonym przez nauczyciela celem. Informacja zwrotna jest efektywna wówczas, gdy przekazuje się ją uczniom bezpośrednio lub bardzo blisko, po wykonaniu zadania.
Nauczyciel chcący pracować z uczniem, korzystając z mechanizmu informacji zwrotnej, powinien dostarczać mu komunikatów zwrotnych związanych z głównymi celami uczenia się oraz równoważyć liczbę komentowanych mocnych i słabych stron wykonania zadania. Wskazane jest nawet, aby w ocenianiu efektów pracy ucznia informacji pozytywnych było więcej niż negatywnych. Informacja zwrotna powinna być dostarczana różnymi sposobami, czyli pisemnie i ustnie. Efektywne komunikaty zwrotne odnoszą się do celu nauczania. Nie powinny służyć porównywaniu uczniów między sobą. Istnieją trzy sytuacje, w których informacja zwrotna może okazać się nieskuteczna. Po pierwsze, gdy uczniowie czują się nieustannie monitorowani, czują się niekomfortowo i w rezultacie przestają się angażować w uczenie. Po drugie, uczniowie traktują informacje zwrotne jako próbę kontrolowania ich i narzucania im wizji tego, co mają robić. Wreszcie po trzecie, uczniowie czują się niekomfortowo z uwagi na rywalizację.
Praca z informacją zwrotną (ang. feedback) jest ważna jeszcze z jednego powodu. Feedback jest nieodłączną częścią naszego życia prywatnego i zawodowego. Nasi uczniowie na pewno spotkają się z takim sposob...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Załóż konto lub zaloguj się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy