Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

20 stycznia 2022

NR 53 (Styczeń 2022)

Jak wspomóc ucznia w samodzielnym przygotowaniu się do egzaminów?

0 345

Co roku tysiące nauczycieli klas ósmych i maturalnych wkładają niezwykle dużo energii w przygotowanie uczniów do egzaminu. Ostatni rok danego etapu edukacyjnego wypełniony jest powtórkami materiału i rozwiązywaniem arkuszy egzaminacyjnych. My, jako nauczyciele, jesteśmy mocno zdeterminowani i zmotywowani, aby pomóc naszym uczniom osiągnąć jak najlepsze wyniki. Co jest kluczem do sukcesu? Jak przenieść na ucznia odpowiedzialność za własny proces uczenia?

Co wpływa na sukces?

Kluczem do sukcesu jest umiejętne przeniesienie na ucznia odpowiedzialności za własny proces kształcenia. To w dużej mierze własna motywacja ucznia oraz jego umiejętność uczenia się i organizowania pracy zdecyduje o jego sukcesie. 

Nie czekajmy z powtórkami na ostatnią chwilę. Systematycznie powtarzajmy „pewniaki egzaminacyjne”

Ze swoimi klasami maturalnymi, a wcześniej gimnazjalnymi rozpoczynam powtórki już we wrześniu klasy kończącej dany typ szkoły. Nie oznacza to, że porzucam podstawę programową, która w tym czasie jeszcze nie jest zrealizowana. Proces przygotowawczy jest realizowany równolegle do realizacji podstawy programowej – w pierwszym etapie to uczniowie powtarzają we własnym zakresie, ja tylko prowadzę ich przez powtórki, pomagam zorganizować pracę i monitoruję ich postępy. Na początku września przypominam uczniom konstrukcję egzaminu maturalnego, analizuję z nimi typy zadań – to od uczniów chcę usłyszeć, jakie typy zadań pojawiają się najczęściej, co z całą pewnością powinni powtórzyć. Dla swoich uczniów przygotowuję cotygodniowe zestawy powtórzeniowe, składające się z typowych zadań egzaminacyjnych. Nie umieszczam ich początkowo zbyt dużo, aby nie zniechęcić uczniów do pracy. W ciągu tygodnia uczniowie mają czas na rozwiązanie tych zadań, konsultowanie się ze sobą, ze starszymi kolegami, korepetytorami, mogą również przyjść do mnie w trakcie przerwy lub „okienka”. Pomocne są przy tym zadania z rubryk niniejszego czasopisma. Po tygodniu uczniowie rozwiązują test interaktywny grupowo lub indywidualnie z zadań podobnego typu. To, że weryfikuję ich postępy i pozytywnie oceniam efekty ich pracy, powoduje, że nawet uczniowie mniej systematyczni i niezainteresowani matematyką biorą się do pracy. 

POLECAMY

Przykładowy zestaw zadań – matura z matematyki na poziomie podstawowym

Zadanie 1. 
Rozwiąż nierówność 3(x − 2) + 1.

Zadanie 2. 
Wyznacz sumę rozwiązań równania 
\({(2x + 1)(x + 2)(2x − 3) \over (x + 0,5)}=0\)

Zadanie 3. 
Wyznacz wartość parametru m, dla którego prosta o równaniu y = (3m − 4)x + 2m − 1 jest równoległa do prostej przechodzącej przez punkty (3, −5), (7, −9).

Zadanie 4. 
Wiemy, że α jest kątem ostrym oraz sin α + cos α = . Wyznacz wartość iloczynu sin α cos α = \({7 \over 5}\)

Zadanie 5. 
Wyznacz wierzchołek, równanie osi symetrii i punkty przecięcia z osiami paraboli o równaniu 
y = 3 (x − 2)(x + 4).

Zadanie 6. 
Mediana zestawu sześciu liczb ustawionych w kolejności niemalejącej: 2, 3, x + 2, 2x, 5, 5 wynosi 4. Oblicz średnią arytmetyczną tych liczb.

Zadanie 7. 
Dziesiąty wyraz ciągu arytmetycznego wynosi −22. A suma dziesięciu początkowych wyrazów −130. Znajdź liczbę naturalną k taką, że ak = −32.

Jest to bazowanie na przekonaniu, że jeśli uczniowie będą systematycznie powtarzać zagadnienia najczęściej występujące na egzaminie, to utrwalą sobie schematy rozwiązywania poszczególnych zadań i będą potrafili odtworzyć je na egzaminie. Gwoli wyjaśnienia – nie jestem zwolenniczką uczenia „pod egzamin”, ale wszystkim moim uczniom (również tym, którzy nie mogą pogodzić się z obecnością matematyki na maturze) chcę pomóc. Bazowanie na schematach i powtarzalności nie jest nauczaniem matematyki, ale pozwala skutecznie przygotować się do egzaminu.

Pomagajmy uczniom wyselekcjonować istotne zagadnienia

Oczywiście, egzaminy bazują na zagadnieniach podstawy programowej (lub zagadnień egzaminacyjnych w trakcie pandemii), jednak język, w jakim są one sformułowane, bywa trudny i niezrozumiały dla uczniów. Proponuję przygotować uczniom zakres zagadnień na egzamin napisany w przystępny sposób. Moi uczniowie otrzymują zagadnienia wraz z przykładami i ważnymi informacjami do zapamiętania.
Fragment zagadnień maturalnych dotyczących równań i nierówności przedstawia ryc. 1.
 

Ryc. 1. Fragment zagadnień maturalnych dotyczących równań i nierówności


Do tabeli można dołączyć jeszcze jedną kolumnę na samoocenę ucznia, zgodnie ze standardami oceniania kształtującego – pozwoli to uczniowi dokonać autoewaluacji, monitorować postępy i wracać w przyszłości do zagadnień, których nie w pełni opanował.

Wskazujmy uczniom książki i miejsca w sieci, gdzie mogą zdobyć wiedzę samodzielnie. Twórzmy samouczki

Na rynku wydawniczym dostępna jest cała gama zbiorów zadań i repetytoriów przygotowujących do wszelkich egzaminów. Oczywiście, ich wartość edukacyjna nie jest taka sama. Każdy z nas ma pozycje wydawnicze, które uważa za przydatne i takie, do których już nie wraca. Warto polecić swoim uczniom książki, które uważamy za godne uwagi, ale także pytać ich o doświadczenia i opinie dotyczące zakupionych przez nich zbiorów zadań. Oczywiście, w XXI w. bogatym źródłem wiedzy jest internet. Niestety, jak wiemy, trudniej w nim o rzetelność, a część materiałów zawiera wręcz błędy merytoryczne. Warto więc uczulić uczniów, aby weryfikowali źródła, z których korzystają. Wiele jest kanałów i stron, które są cenne merytorycznie, i warto wymieniać się z uczniami informacjami na ten temat. Zwłaszcza teraz, po nauczaniu zdalnym, w internecie wiele jest filmów i samouczków stworzonych przez profesjonalnych nauczycieli i szkoleniowców. Muszę przyznać, że swego czasu sama również tworzyłam tego typu filmy, prezentacje w LaTexu i aplety w GeoGebrze, które wykorzystuję na lekcjach stacjonarnych i zdalnych, a także udostępniam uczniom tuż przed maturą. Uczniowie mają okazję śledzić tok rozumowania przy rozwiązywaniu zadań „krok po kroku” i mogą samodzielnie przećwiczyć przypomniane metody na zaproponowanych przykładach.
 

Przykład
W czasach pandemii część firm edukacyjnych prowadzi (czasem całkowicie bezpłatnie) wielkie lekcje online, maratony matematyczne i inne webinaria, w których uczniowie mogą uczestniczyć. Warto zwrócić swoim uczniom na to uwagę lub wyszukać i przesłać im linki do takich spotkań. Moi uczniowie w tym roku szkolnym w takich webinariach uczestniczą, po takich spotkaniach opowiadają swoje wrażenia. Przyznają, że do niektórych kanałów nie wrócą, inne polecają kolegom. 


Wskazujmy uczniom alternatywne metody zapamiętywania 

Aby rozwiązać zadanie z matematyki, trzeba mieć wiedzę teoretyczną. Co prawda, na maturze dostępna jest Karta Wzorów, jednak nie zastąpi ona elementarnej wiedzy ucznia. Na egzaminie ósmoklasisty uczeń nie ma takiego wsparcia. O wizualnych metodach zapamiętywania pisaliśmy w czasopiśmie „Matematyka” niejednokrotnie. Wydaje się, że w XXI w., który bazuje przede wszystkim na odbiorze obrazowym, jest to metoda atrakcyjna i skuteczna dla uczniów. Warto więc zapoznawać z nią swoich uczniów i nauczyć ich korzystania z tej metody, nie tylko na egzaminie, ale w toku całej nauki. Poniżej przypomnę pokrótce dostępne metody wizualizacyjne:

  • Fiszki – to niewielkie kartoniki, na których po jednej stronie znajduje się pojęcie, a po drugiej definicja. Doskonale sprawdzają się na językach obcych, ale dla ósmoklasisty mogą być również przydatne do zapamiętywania wzorów i zależności geometrycznych. Fiszki można przygotować ręcznie, ale w internecie dostępne są również programy i aplikacje, w których można wykonać fiszki do druku lub korzystania online. 
  • Sketchnoting – sposób na notowanie z wykorzystaniem różnych znaków graficznych i rysunków. Sketchnotka nie powinna zawierać całych zdań, elementy istotniejsze powinny się wyróżniać, można stosować kolor. 
  • Mapy myśli – polegają na tworzeniu sieci skojarzeń związanej z głównym zagadnieniem, które chcemy utrwalić. 
  • Lapbooki – czyli teczki zawierające informacje na dany temat. 
Ryc. 2. Fragment zagadnień maturalnych dotyczących równań i nierówności


Wykorzystywanie metod wizualnych uruchamia dwa rodzaje przekazu: werbalny i wizualny. Taki przekaz jest skuteczniejszy, ponieważ działa ze zdwojoną siłą. Warto wprowadzić elementy tej metody na swoich lekcjach i wdrożyć uczniów do samodzielnego tworzenia wizualnych środków dydaktycznych ułatwiających zapamiętywanie.

Zachęcajmy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Matematyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, testów i zadań
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy