Dołącz do czytelników
Brak wyników

O!kręgi rozwoju

12 września 2019

NR 40 (Wrzesień 2019)

Jak od pierwszej lekcji porwać uczniów do działania?

0 60

Prawdopodobnie nie ma osoby, która nie składałaby w styczniu noworocznych deklaracji dotyczących chociażby wprowadzenia zdrowego stylu życia, zwiększenia ilości czasu dla siebie, przestrzegania ciągłości ośmiogodzinnego snu na dobę. Spostrzegłam, że podobne postanowienia towarzyszą mi nie tylko w styczniu, ale też pod koniec wakacji. Co roku we wrześniu zobowiązuję się na przykład do tego, że będę systematycznie sprawdzać sprawdziany, by nie poświęcać na nie całej nocy poprzedzającej dzień ich oddania. W tym roku do listy moich „wrześniowych postanowień” dodaję jeszcze jedno – zamierzam porwać uczniów do działania już od pierwszej lekcji. Jak więc to zrobić?

Ocenianie kształtujące

Ocenianie kształtujące towarzyszy mi w pracy nauczyciela od lat. Z powodzeniem od dekady podaję lub współtworzę z uczniami cele lekcji i kryteria nauczania w języku zrozumiałym dla moich podopiecznych, udzielam informacji zwrotnej do ich pracy, zmniejszając liczbę ocen wyrażonych stopniem, indywidualizując w ten sposób pracę w klasie. Stosowanie oceniania kształtującego w codziennej pracy pozwala nie tylko na zbudowanie relacji z młodzieżą, ale przede wszystkim na zaangażowanie uczniów w pracę już od pierwszej lekcji.
Czym więc jest ocenianie kształtujące? Ocenianie kształtujące polega na tym, że w toku swojej pracy nauczyciel i uczeń – partnerzy w procesie uczenia – pozyskują informacje dotyczące tego procesu, by na podstawie jego przebiegu nauczyciel podejmował decyzję o modyfikowaniu stosowanych przez siebie metod i technik oraz by uczeń otrzymywał informację zwrotną pomagającą mu się uczyć.
Praca z pięcioma strategiami oceniania kształtującego pozwala osiągnąć spójność pomiędzy tym, jakie treści nauczania są określone w podstawie programowej, a tym, jak przekazać je uczniom, by zmotywować ich do systematycznej pracy.

Strategia pierwsza to określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu.
Podawanie uczniom celu lekcji lub współtworzenie go wraz z naszymi podopiecznymi to doskonały moment, w którym możemy zaprosić uczniów do nauki. Rozumiem, że zdziwienie może wzbudzić słowo, którego użyłam powyżej: „zaprosić”. Nie jest ono moją autorską pomyłką. Faktem jest, że uczniowie są obecni w szkole, na naszych lekcjach, ale faktem jest również to, że nie zawsze są na nich obecni duchem. Rozmowa na temat celu lekcji, dotycząca tego, do czego w przyszłości przyda się konkretna wiedza, pozwala na zaangażowanie dzieci i młodzieży już od początku lekcji. Po takiej rozmowie warto uczniów poprosić o to, by sformułowali cel lekcji, bowiem poczucie, że ich wersja zostaje podana/zapisana, motywuje do dalszej pracy. Ponadto możemy być wtedy pewni, że cel lekcji został podany w języku zrozumiałym dla ucznia, ponieważ sami uczniowie go sformułowali. Do celu lekcji podajemy uczniom kryteria nauczania (zwane inaczej kryteriami sukcesu bądź NaCoBeZU – na co będę zwracać uwagę), czyli konkretne czynności wykonywane przez ucznia, zbliżające go do osiągnięcia celu. Kryteria nauczania są niezmiernie ważne, gdyż to według nich nauczyciel powinien sprawdzać wiedzę uczniów podczas odpowiedzi ustnej lub kartkówek czy testów. Jeśli nauczyciel będzie traktował poważnie podane lub wypracowane podczas lekcji kryteria, równie poważnie podejdą do nich uczniowie, którzy według nich będą się przygotowywać do zajęć. Moje dziesięcioletnie doświadczenie w pracy z ocenianiem kształtującym podpowiada mi, że traktowanie kryteriów nauczania jako umowy pomiędzy nauczycielem a uczniami pobudza ich motywację wewnętrzną do uczenia się i pozwala porwać do nauki już od pierwszej lekcji.

Strategia druga to organizowanie w klasie dyskusji, zadawanie pytań i zadań dających informacje, czy i jak uczniowie się uczą.
Nauczyciele zdają sobie sprawę z faktu, jak ważny jest dialog na każdym etapie edukacyjnym. Ocenianie kształtujące rozumie dyskusje z uczniami jako rozmowy na temat ich pracy w całym procesie uczenia się, jako udzielanie informacji zwrotnych, gdzie najpierw wskazujemy dobre strony pracy ucznia, by potem porozmawiać o ewentualnych błędach i sposobie ich poprawy. To również zadawanie pytań, które skłaniają do refleksji, pozwala uczniom zrozumieć, że wiedza zdobyta w szkole ma praktyczny charakter, a możemy to osiągnąć jako nauczyciele choćby dzięki pytaniom kluczowym, na przykład: „Ile rolek tapety potrzebujesz, by wytapetować swój pokój?” lub „Ile litrów emulsji kupisz do pomalowania swojego pokoju?”. A jeśli pojawią się stwierdzenia: „Proszę pani, ale ja nie chcę całego pokoju tapetować, tylko jedną ścianę, bo tak mi się podoba!” – tym lepiej! Dzięki pytaniu kluczowemu w tym momencie zyskujemy ten praktyczny wymiar nauczanego przedmiotu, co zachęca uczniów do nauki. Pytania kluczowe zachęcają do pracy na lekcji i dzieci, i dorosłych – pamiętam lekcję informatyki, którą kiedyś obserwowałam, na której uczniowie mieli dowiedzieć się, jak wysłać e-mail. Pytanie kluczowe: „Dlaczego nie można zawrócić wysłanego e-maila?” spowodowało, że i ja zaangażowałam się w lekcję (zastanawiając się jednocześnie, jak dobrze byłoby „zawracać” nie tylko e-maile, ale też SMS-y, które wysyła się nieopatrznie do niewłaściwego odbiorcy…). Opracowanie pytania kluczowego do lekcji na pewno zajmuje trochę czasu, ale to praktyka czyni mistrza, a naprawdę warto spróbować. Strategia druga to również zadawanie takich zadań, które dają informację, czy i jak uczniowie się uczą. Usłyszałam kiedyś od jednej z nauczycielek matematyki, że chyba każdy nauczyciel ma taki zestaw zadań, który pozwala zająć uczniów pracą nad danym zagadnieniem przez całą lekcję. Nauczycielka ta przyznała, że odkąd zaczęła stosować ocenianie kształtujące, pochyla się nad każdym zadaniem, wybierając to, które pozwala uczniom szybciej osiągnąć cel lekcji. Okazuje się po raz kolejny, że w nauczaniu często mniej znaczy więcej.

Strategia trzecia to udzielanie uczniom takich informacji zwrotnych, które umożliwiają im widoczny postęp.
O informacji zwrotnej pisałam powyżej, wskazując, jak przydatna jest podczas organizowania klasowych dyskusji. Chciałabym również podkreślić, że udzielanie informacji zwrotnej jest sednem oceniania kształtującego, że nie można mówić, że pracuje się z uczniami kształtująco, jeśli nie udziela się im informacji zwrotnej: bieżącej (ustnej, w toku lekcji) lub pisemnej. 
 

Pełna informacja zwrotna zawiera cztery elementy:

  • wyszczególnienie i docenienie dobrych elementów pracy ucznia,
  • odnotowanie tego, co wymaga poprawienia lub dodatkowej pracy ze strony ucznia,
  • wskazówki, w jaki sposób uczeń powinien poprawić tę konkretną pracę,
  • wskazówki, w jakim kierunku uczeń powinien pracować dalej. 


Nauczycieli często przeraża czasochłonność towarzysząca pisaniu informacji zwrotnych. Fakt, mniej czasu zajmuje postawienie oceny wyrażonej stopniem, jednak to dzięki informacji zwrotnej możemy mówić, po pierwsze, o indywidualnym podejściu do ucznia i prowadzić z nim dialog, ponieważ na podstawie informacji zwrotnej uczeń dokonuje poprawy pracy. Informacja zwrotna motywuje każdego ucznia – i tego zdolnego, i tego, który ma problemy w nauce. Kiedy zaczęłam udzielać uczniom informacji zwrotnych szybko spostrzegłam, jak motywująco wpłynęła ona na moich podopiecznych, którzy jeszcze poważniej podchodzili do kryteriów nauczania, widząc, że informacja zwrotna opiera się...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Matematyka"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych, testów i zadań
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy