Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , O!kręgi rozwoju

18 marca 2021

NR 48 (Marzec 2021)

Przeżywanie i poruszanie emocji w kształceniu matematycznym uczniów

195

Dobre emocje sprzyjają przeżywaniu procesu uczenia się i pomagają w zgłębianiu tajników matematyki. Uczyć się bez emocji? Można, ale w dalszej perspektywie proces ten zakończy się niepowodzeniem. Zresztą, jak rozkochać uczniów w matematyce i pominąć przy tym ich uczucia?

Uczenie się matematyki odbywa się w trzech wymiarach: poznawczym, psychodynamicznym i społecznym. W każdym razie może się odbywać. Dlaczego może? Ponieważ w polskiej szkole uwaga jest skupiona przede wszystkim na wymiarze poznawczym, związanym z umysłem. A przecież uczeń to nie tylko umysł. To również jego emocje, motywacje, marzenia, decyzje, samopoczucie, stres. To także kontekst społeczny, czyli grupa, relacje z innymi, komunikacja, dialog. Warto tak pojętą całość uczniowskiej rzeczywistości mieć na uwadze.
Sięgając do źródeł dydaktyki, należy przypomnieć kilka istotnych faktów. Otóż przyswajanie, odgrywanie, przeżywanie i działanie to cztery drogi uczenia się, określone przez Wincentego Okonia w opisanej przez niego teorii wielostronnego kształcenia. Pierwszej z dróg – przyswajaniu – odpowiadają metody asymilacji. Drugiej – odkrywaniu – można przypisać metody samodzielnego dochodzenia do wiedzy. Trzeciej drodze, czyli przeżywaniu, sprzyjają metody waloryzujące i eksponujące, natomiast drodze czwartej – działaniu – metody praktyczne. Uczenie się uczniów jest skuteczniejsze, jeśli potrafią uczyć się różnymi sposobami, wędrując każdą z wymienionych dróg, niekoniecznie jednocześnie.

POLECAMY

Kierunek: przeżywanie

Według mnie najrzadziej uczęszczaną drogą uczenia się jest przeżywanie, związane z emocjami, stanem wewnętrznym uczącego się i tym, co dzieje się w jego myślach i umyśle.
W procesie kształcenia odpowiedzią na uczenie się uczniów są metody nauczania stosowane przez nauczycieli. Wykaz wybranych metod zaproponowała Wanda Nowak w Konwersatorium z dydaktyki matematyki. 

Wybrane metody nauczania stosowane przez nauczycieli

  • Wykład ukazujący piękno matematyki, interesujące problemy i zastosowania. 
  • Dyskusja na temat rozwiązania interesujących problemów z literatury.
  • Sprawozdanie z literatury uzupełniającej. Referaty ucznia uwzględniające ciekawostki matematyczne. 
  • Pokaz ukazujący piękno matematyki, interesujące problemy i zastosowania. 
  • Konkurs na wykonanie ćwiczeń w grupach.
  • Zawody matematyczne. Rozwiązywanie atrakcyjnych zadań, w tym zadań historycznych.

Przeżywanie jest najmocniej związane z wymiarem psychodynamicznym uczenia się. Uczenie się jest procesem, w którym doświadczenie jest przekształcane w wiedzę. Jest zespolone z konkretnym przeżyciem lub działaniem, które prowokuje do refleksji i tym samym do konstruowania pojęć, zasad i reguł matematycznych. Model uczenia się przez doświadczenie znajduje swoje miejsce w praktyce szkolnej. To przecież projekty edukacyjne, uczenie się we współpracy, rozwiązywanie trudnych zadań – problemów są znakomitą okazją do zdobywania wiedzy i uczenia się poprzez zaangażowanie, bycie w akcji i namysł nad materiałem do opanowania. Nawiasem mówiąc, szkoda, że projekty edukacyjne przeszły do historii wraz z zakończeniem działalności gimnazjów. Takie działania edukacyjne, moim zdaniem, powinny być realizowane na każdym etapie edukacyjnym.

Emocje a efektywność ucznia

Temat przeżywania w procesie uczenia się podejmuje Gabriela Kapica, według której jest ono źródłem pozytywnej atmosfery wspomagającej proces nauczania – uczenia się. W edukacji nie ma działań uczuciowo obojętnych. Ponadto zachodzi ścisły związek pomiędzy emocjami a efektywnością kształcenia. Wobec tego atmosfera psychologiczna i społeczna, czyli klimat emocjonalny, w jakiej zachodzi proces edukacji, jest pochodną pozytywnego albo negatywnego kontekstu emocjonalnego przenikającego kreowane w tym procesie sytuacje edukacyjne. Pozytywna, przyjazna atmosfera jest niezbędna, jako że towarzyszące uczeniu się dodatnie stany uczuciowe wzbogacają proces poznania, czynią go atrakcyjniejszym, pełniejszym, a tym samym skuteczniejszym. I odwrotnie – negatywne przeżycia niosą za sobą niechęć do wysiłku intelektualnego oraz negatywny stosunek do nauki. Dlatego poszukując przyczyn niskich osiągnięć matematycznych uczniów, należy zwrócić uwagę również na ten właśnie aspekt.

Znaczenie uczucia i emocji w procesie kształcenia

W procesie kształcenia matematycznego ważne jest rozbudzanie uczuć i emocji, pozwalających uczniowi przezwyciężyć postawy egoistyczne. Efekty uczenia się przez przeżywanie mają zatem znaczenie dla rozwoju osobowości uczniów, jako że wiedza o rzeczywistości, zdobywana w odpowiedniej atmosferze, zapada głęboko w ich świadomość. 
Ponadto pojawiające się u osób uczących się pożądane stany psychiczne wyrażające pozytywne, wręcz radosne przeżycia, takie jak: pragnienie wiedzy, ciekawość, fascynacja, zdziwienie, radość odkrycia i tworzenia, zaangażowanie, pasja, satysfakcja – poprawiają jakość oddziaływań edukacyjnych i pomnażają ich skuteczność, podnosząc efektywność uczenia się.
Poprzez świadome i celowe łączenie struktur poznawczych z przeżyciami emocjonalnymi treści intelektualne przestają być suche i obojętne, stają się atrakcyjne, zauważalne, budzą zapał oraz wiarę w ich znaczenie i wartość. Stała troska i dążenie do stworzenia w środowisku edukacyjnym optymalnej atmosfery, wywołanie u uczących się pozytywnych przeżyć, są najskuteczniejszymi sposobami przeciwdziałania schematyzmowi, obojętności i nudzie.
Aktywną postawę w procesie edukacji wywołują tylko te sytuacje, które wprawiają uczniów w stan poznawczego zakłopotania, wywołują w nich ciekawość, są źródłem głębszych przeżyć emocjonalnych, stwarzając przy tym warunki do działania. Rzecz w tym, aby atmosfera uczenia się przyczyniała się do pobudzania autentycznej aktywności uczących się. Emocje nie powinny być uważane za przeciwwagę intelektu. Właściwie kształtowane, stają się cennym sojusznikiem i wsparciem rozumu.

Propozycja wsparcia przeżywania matematyki podczas lekcji

Propozycje działań dydaktycznych mogących mieć wpływ na przeżywanie matematyki i procesu jej uczenia się:

  • Pokazywanie piękna matematyki w przyrodzie, architekturze, sztuce.
  • Opowiadanie historii, anegdot i dykteryjek związanych z matematyką.
  • Zapoznawanie z historią odkryć matematycznych.
  • Prezentowanie biografii sławnych matematyków polskich i zagranicznych.
  • Łączenie treści matematycznych z psychologią, socjologią i filozofią.
  • Opowieści tematyczne z życia wzięte dotyczące nauczyciela lub jego byłych uczniów.
  • Posługiwanie się cytata...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy